Klinik Psikolog Furkan Lenk, dışarıdan güçlü ve üretken görünen ancak içten yoğun kaygı yaşayan kişilere dikkat çekti. Lenk'e göre "yüksek işlevli anksiyete" olarak bilinen tablo, en geç fark edilen ruh sağlığı sorunlarından biri.
Toplantılarda kendinden emin konuşan, işini zamanında teslim eden, arkadaş ortamında gülümseyen biri... Çevresi için "her şey yolunda" olan bu kişi, eve döndüğünde zihnini susturamıyor olabilir. Mersin'de danışanlarıyla çalışan Klinik Psikolog Furkan Lenk, bu tabloyu "başarının arkasına saklanan sessiz bir yorgunluk" olarak tanımlıyor. Lenk'in uyarısı net: Kaygı her zaman panik atak ya da içe kapanma şeklinde görünmüyor.
Dünya genelinde 359 milyon kişi
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre 2021 yılında dünya genelinde yaklaşık 359 milyon kişi anksiyete bozukluğu yaşadı. Bu sayı, küresel nüfusun yüzde 4,4'üne denk geliyor. Aynı verilere göre anksiyete bozukluğu olan her 4 kişiden yalnızca 1'i herhangi bir tedavi alıyor.
Lenk'e göre bu tedavi boşluğunun önemli bir kısmını, dışarıdan iyi görünen ve yardım aramayan kişiler oluşturuyor. Mersin psikolog olarak kliniğinde en sık karşılaştığı tablonun, yıllarca "abartıyorum" denilerek sessizce taşınan kaygılar olduğunu belirten Lenk, şöyle konuşuyor:
"Yüksek işlevli anksiyete yaşayan kişi dışarıdan organize, üretken ve sakin görünür. Oysa içeride sürekli tetiktedir, yorgundur ve en kötü senaryoyu hayal eder. Kaygı onu durdurmaz, aksine harekete geçirir. Sorun da tam burada başlıyor; çünkü ne çevresi ne de kendisi bir şeylerin yanlış gittiğini fark ediyor."
Bir tanı değil, bir deneyim
Klinik Psikolog Furkan Lenk, "yüksek işlevli anksiyete" kavramının DSM-5'te ayrı bir tanı olarak yer almadığının altını çiziyor. Kavram çoğunlukla yaygın anksiyete bozukluğu, sosyal kaygı ya da panik bozuklukla örtüşen bir deneyimi tarif ediyor. Lenk'e göre normal kaygı duruma özgüdür ve geçer. Yüksek işlevli kaygı ise kronik bir arka plan gürültüsü gibi sürer.
Bu işaretlere dikkat
Lenk, kendini bu tabloda tanıyabilecek kişiler için şu işaretleri sıralıyor:
- Her işi kusursuz yapma baskısı ve hatayı affedememek
- "Hayır" diyememek, herkesi memnun etmeye çalışmak
- Dinlenmeyi "hak etmek" gerektiğine inanmak, dinlenirken suçluluk duymak
- En basit toplantıyı bile kafada defalarca prova etmek
- Durmayan zihin, "ya olursa" senaryoları ve uyku sorunları
- Boyun, omuz ve çenede kronik gerginlik; mide ve baş ağrıları
Mükemmeliyetçilik döngüsü tükenmişliğe kapı aralıyor
Lenk'e göre tabloyu sürdüren en kritik mekanizma mükemmeliyetçilik. Döngü şöyle işliyor: Kişi kaygılandıkça "daha iyi yaparsam güvende olurum" diye düşünüyor ve ulaşılamaz standartlar koyuyor. Bu standartlara ulaşamadıkça başarısızlık hissediyor ve kaygı daha da artıyor.
"Döngüyü kırmanın yolu standartları düşürmek değil" diyen Lenk, şöyle devam ediyor: "'Yeterince iyi' eşiğini bilinçli olarak belirlemek gerekiyor. Bu, kaliteden ödün vermek değil; sürdürülebilir bir zemin kurmak demek."
Lenk, tedavi edilmeyen yüksek işlevli kaygının zamanla tükenmişlik sendromu, depresyon, fiziksel sağlık sorunları ve ilişki problemlerine zemin hazırlayabileceğini vurguluyor.
Günlük hayatta küçük ama etkili adımlar
Klinik psikolog, terapiye paralel olarak günlük hayatta uygulanabilecek bazı adımlar öneriyor:
- 4-4-6 nefesi: 4 saniye nefes almak, 4 saniye tutmak ve 6 saniyede vermek, bedendeki gerginliği azaltmaya yardımcı oluyor.
- "Yeterince iyi" listesi: Her akşam o gün yeterince iyi yapılan üç şeyi yazmak, iç eleştirmenin sesini hafifletiyor.
- Duygu günlüğü: "Bu düşünce bana ne hissettiriyor?" sorusunu yazılı yanıtlamak, kaygıyı somutlaştırıyor.
- Hareket ve uyku düzeni: Düzenli yürüyüş, yatmadan önce ekransız bir saat ve öğleden sonra kafeini kesmek iyi bir başlangıç sayılıyor.
Ne zaman destek alınmalı?
Lenk, dört durumda bir uzmana başvurulması gerektiğini söylüyor: Uyku sorunlarının altı haftadan uzun sürmesi, performansın artık kaygıyı gizleyememesi, bedensel belirtilerin kronikleşmesi ve "artık dayanamıyorum" hissinin tekrarlaması.
Bilişsel davranışçı terapinin (BDT) anksiyete tedavisinde güçlü bilimsel kanıta sahip yöntemlerden biri olduğunu hatırlatan Lenk, "Yardım almak güçsüzlük değil, en işlevsel karardır" diyor.
Belirtileri, mükemmeliyetçilik döngüsünü ve başa çıkma yollarını daha ayrıntılı ele alan yüksek işlevli anksiyete rehberi, Lenk'in internet sitesinde okuyucularla buluşuyor.
Klinik Psikolog Furkan Lenk kimdir?
Psikoloji lisans eğitimini 2016 yılında İstanbul Bilim Üniversitesi'nde tamamlayan Furkan Lenk, İstanbul Gelişim Üniversitesi'nde Klinik Psikoloji yüksek lisans eğitimi aldı. Lisans döneminde Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Nöropsikoloji Laboratuvarı, Yedikule Surp Pirgiç Ermeni Hastanesi Psikiyatri Servisi ve Van Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesi AMATEM biriminde klinik deneyim kazandı.
Şema terapi ve bilişsel davranışçı terapi alanlarında çalışan Lenk, yetişkin ve ergenlerle bireysel terapi, ergen terapisi, çift terapisi ve online terapi süreçleri yürütüyor. Mezitli, Yenişehir, Toroslar ve Akdeniz ilçelerinden kolayca ulaşılabilen ofisinde kaygı, depresyon, ilişki sorunları ve özgüven gibi alanlarda kişiye özel terapi planları oluşturuyor.
Mersin klinik psikolog desteği arayanlar, bireysel terapi süreci ve randevu bilgilerine Lenk'in internet sitesinden ulaşabiliyor.
